Η παγίδα του "Μία και έξω"
Μία απατηλή αίσθηση μεταξύ των διδασκομένων, στην οποία όλοι έχουμε υποπέσει, είναι το «μαθαίνω μία και έξω», παρακάμπτοντας την συχνά κουραστική διαδικασία της επανάληψης. Στην πραγματικότητα, η μάθηση συνίσταται στο να δημιουργήσεις μία ισχυρή σύνδεση μεταξύ των νέων πληροφοριών και εκείνων που είναι ήδη μόνιμα αποθηκευμένες στη μνήμη μας. Για να γίνει αυτό, η νέα γνώση πρέπει να ταξιδέψει από τη βραχυπρόθεσμη μνήμη και να "ριζώσει" στη μνήμη μακράς διαρκείας.
Η Βιολογία πίσω από τη Μάθηση
Για να κατανοήσουμε γιατί συμβαίνει αυτό, αρκεί να κοιτάξουμε πώς λειτουργεί ο εγκέφαλός μας. Στη σύγχρονη Βιολογία και Ψυχολογία είναι πια παραδεκτό ότι η μνήμη, η αντίληψη και η συμπεριφορά μας καθορίζονται από τα νευρικά μας κύτταρα, τους νευρώνες.
Όταν γεννιόμαστε, οι νευρώνες μας είναι ελεύθεροι και ασύνδετοι — ο εγκέφαλός μας είναι ένας λευκός χάρτης ("tabula rasa"). Καθώς εκτιθέμεθα σε ερεθίσματα, οι νευρώνες συνδέονται μεταξύ τους μέσω των αποφυάδων τους, δημιουργώντας συνάψεις και πολύπλοκα δίκτυα στον φλοιό του εγκεφάλου. Κάθε τέτοιο δίκτυο που σχηματίζεται δεν είναι μια τυχαία συνδεσμολογία, αλλά μια νέα αποθηκευμένη πληροφορία.
Αυτή η ικανότητα αποθήκευσης και ανάκλησης πραγματοποιείται σε δύο στάδια:
- Βραχυπρόθεσμη μνήμη: Η πληροφορία παραμένει στον εγκέφαλο για λίγα μόνο λεπτά.
- Μακροπρόθεσμη μνήμη: Οι πληροφορίες αποθηκεύονται σε πιο μόνιμη κατάσταση. Ωστόσο, χωρίς εξάσκηση, πολλές από αυτές εξασθενούν με τον χρόνο και τελικά διαγράφονται.
Η Ψυχολογία της Άσκησης
Ο τρόπος με τον οποίο "κλειδώνουμε" τις πληροφορίες στη μακροπρόθεσμη μνήμη εξαρτάται από δύο παράγοντες: την ένταση και την επαναληπτικότητα των ερεθισμάτων. Αυτός είναι ο λόγος που η διαρκής και υπομονετική άσκηση είναι μονόδρομος για την απόκτηση οποιασδήποτε ευχέρειας.
Εδώ, όμως, κρύβεται μια συναισθηματική παγίδα. Αρχικά, σε κάθε νέα προσπάθεια υπάρχει μια ορμή και ένας ενθουσιασμός που συχνά ταυτίζεται λανθασμένα με τη "δημιουργικότητα". Όταν αυτός ο αρχικός ενθουσιασμός ξεθωριάσει, ανακύπτει ο κίνδυνος της αμέλειας. Ο μαθητής νιώθει ανικανοποίητος βλέποντας την ελλιπή του ικανότητα. Για να ξεπεραστεί αυτό το στάδιο και να χτιστούν τα λαμπρά έργα του ανθρώπου, απαιτείται η πειθαρχία της αυστηρής και επαναλαμβανόμενης μάθησης.
Η Λύση: Διαλειμματική Μάθηση
Αφού δεν μπορούμε να αποφύγουμε την επανάληψη, πώς μπορούμε να την κάνουμε πιο έξυπνη και λιγότερο εξαντλητική; Η σύγχρονη ψυχολογία απαντά με τη "διαλειμματική μάθηση" (spaced repetition).
Πρόκειται για μια μέθοδο επανάληψης σε συγκεκριμένα, αυξανόμενα χρονικά διαστήματα, που μεγιστοποιεί την απορρόφηση της γνώσης.
Ας υποθέσουμε ότι αύριο γράφετε διαγώνισμα στα Μαθηματικά σε συγκεκριμένες μορφές εξισώσεων. Αν λύσετε από 5 εξισώσεις σε κάθε κατηγορία, πιθανότατα θα περάσετε το τεστ. Το ερώτημα είναι: θα τα κάνετε όλα το τελευταίο βράδυ, ή θα λύνετε από μία κατηγορία κάθε μέρα, τις 5 προηγούμενες ημέρες;
Η δεύτερη στρατηγική (κατανομή σε βάθος χρόνου) θα σας επιτρέψει να θυμάστε τη μέθοδο όχι μόνο για το αυριανό διαγώνισμα, αλλά και για τους επόμενους μήνες.
4 Πρακτικοί Κανόνες Διαλειμματικής Επανάληψης
Για να εφαρμόσετε τη μέθοδο αποτελεσματικά, ακολουθήστε αυτές τις στρατηγικές:
- Διαίρει και βασίλευε: Αντί να μάθετε μεμιάς ένα τεράστιο κεφάλαιο, σπάστε το σε μικρότερα κομμάτια και αφήστε να περάσει λίγος χρόνος ανάμεσα στη μελέτη του κάθε τμήματος.
- Αυξήστε σταδιακά τον χρόνο: Τις νέες πληροφορίες πρέπει να τις επαναλαμβάνετε συχνά. Καθώς "κάθονται" στο μυαλό σας, αραιώστε τα διαστήματα. Στην αρχή εξασκηθείτε καθημερινά, μετά ανά δεύτερη μέρα, αργότερα δύο φορές την εβδομάδα.
- Επιμείνετε στα δύσκολα: Εντοπίστε τις έννοιες που σας δυσκολεύουν ή κάνετε λάθη, και επαναλάβετέ τις πολύ πιο συχνά από εκείνες που ήδη κατανοείτε.
- Μάθετε ενεργητικά: Μην ξαναδιαβάζετε παθητικά το βιβλίο. Εξηγήστε τη θεωρία σε έναν φίλο (έστω και φανταστικό!), λύστε πρακτικές ασκήσεις χωρίς να κοιτάτε τις λύσεις, αυτο-αξιολογηθείτε με κλειστά βιβλία, ή χρησιμοποιήστε κάρτες μνήμης (flashcards). Είναι πιο διασκεδαστικό και δεν σας αφήνει περιθώρια να "κλέψετε".
Και για να το επαναλάβουμε: Η διαλειμματική μάθηση πρέπει να προσαρμόζεται στις ιδιαιτερότητες του κάθε μαθητή. Ο στόχος δεν είναι απλώς να περάσουμε ένα τεστ, αλλά να αποκτήσουμε μακροπρόθεσμες ικανότητες που φέρνουν αυτοπεποίθηση και, τελικά, ευτυχία.
Βιβλιογραφία:
- Το πνεύμα της άσκησης, Otto Fr. Bollnow.
- Βιολογία Α' Λυκείου.
- Duolingo blog.
- Άτλας της Φιλοσοφίας, Ubaldo Nicola.
